ZALEW – Nowohuckie zacisze

Zalew nowohucki – sztuczny zbiornik wodny znajdujący się w XVI Dzielnicy Bieńczyce.
Ważny punkt na mapie Nowej Huty a dla mieszkańców najprawdopodobniej najważniejsze miejsce spacerów, sportu i wypoczynku.

Zalew nowohucki-01

Zalew zajmuje powierzchnię 0,07 km² i zlokalizowany jest u zbiegu ul. Bulwarowej i al. Solidarności. Ma formę zbliżoną do prostokąta a jego maksymalna głębokość to 2,5 m. Zasilany jest przez wodę z Dłubni która przepływa na wschód od zbiornika. Wokół zalewu rozciągają się alejki na których spotkamy chętnych wypoczynku lub spacerów w tym urokliwym miejscu. Tak to już jest w Nowej Hucie, że gdy brakuje pomysłu gdzie się udać na spacer to zawsze pada na Zalew.
Wypoczynek to jednak nie wszystko i sporą część odwiedzających stanowią osoby uprawiające sport – bieg, rolki, rower, siatkówka, a od niedawna można nawet poćwiczyć na stałe zamontowanej siłowni czy pochodzić po wodzie w powietrznej kuli. Można powiedzieć że Zalew tętni życiem a to przede wszystkim za sprawą generalnego remontu w 2006 roku, gdy wykonano wiele prac na rzecz poprawienia wizerunku tego przez wiele lat zaniedbanego miejsca.

Zalew nowohucki-02
Zalew skuty lodem (od strony małpiego gaju). Luty 2017 r.

Zalew nowohucki utworzono w roku 1957 na podstawie projektu A. Ścigalskiego.
Początkowo miał tu być jedynie pas zieleni, chroniący mieszkańców i pobliskie osiedla przed zanieczyszczeniami emitowanymi przez kombinat metalurgiczny (Gaj, 2013). Ostatecznie zalew powstał na prośbę pracowników Huty im. Lenina jako miejsce przeznaczone na cele rekreacji i wypoczynku (Imago Mundi, 2007).
Zgodnie z ówczesnymi założeniami nie był to jednak jedyny planowany akwen wodny mający powstać w Nowej Hucie. Łąki nowohuckie miały zostać zagospodarowane pod rozległy zalew wraz z amfiteatrem i stadionem. Wyobraźcie sobie, że za NCKiem mamy ogromne jezioro odbijające blask zachodzącego słońca. Piękna wizja.

Zalew nowohucki-03
Zalew nowohucki w październiku 1991 r. Album rodzinny

Losy porzuconego projektu opisuje Tadeusz Binek w swojej biografii Śląsk, Wojna, Kresy, Wrocław, Nowa Huta. Wspomnienia 1930 – 1960:

„Plan generalny przewidywał również urządzenie wielkiego zalewu wodnego o powierzchni 80 hektarów, na południe od Placu Centralnego.
Dzielnica Nowa Huta usytuowana jest bowiem na wysokim tarasie Wisły, od której zabudowę dzielnicy oddziela rozległy pas terenu, zajmowanego przez podmokłe łąki, ugory i użytki rolne. Właśnie na części tego terenu plan generalny przewidywał utworzenie wielkiego zalewu wodnego. Miały być na nim tory regatowe, wydzielone kąpieliska, zaś na skarpie amfiteatralne widownie, wielki stadion sportowy i wiele innych urządzeń.
Było to przedsięwzięcie pomyślane z dużym rozmachem i wielokierunkowo.
Wg przeprowadzonych badań geologiczno-inżynierskich na tym terenie zalegała góra ok. dwumetrowa warstwa torfów borowinowych, a poniżej drobnoziarniste piaski i żwiry. Zakładano wiec, że warstwa borowiny zostanie zdjęta i przynajmniej częściowo wykorzystana 
dla celów przyrodoleczniczych, zaś piaski miały być przez kilka lat eksploatowane przez pobliskie Zakłady Prefabrykacji żelbetonowej w Łęgu-Czyżynach. Celem niezbędnego odświeżenia wody w zalewie zamierzano skierować doń nowym korytem rzeczkę Białuchę. Byłoby to bardzo kosztowne, ale rychło okazało się także nierealne, ze względu na szybko powiększające się zanieczyszczenie wód tego potoku. Ekspertyza opracowana przez UJ wykazała jednak, że przy znacznym pogłębieniu zalewu poprzez eksploatację piasku, można liczyć na samooczyszczenie się wód akwenu i zrezygnować z przebudowy koryta Białuchy. Ekspertyza ta akcentowała też walory klimatyczne projektowanego akwenu. Żaden zakład przyrodoleczniczy, ani ZPŻ nie przejawiały jednakże większego zainteresowania przedkładanymi im propozycjami finansowego zaangażowania się w przedsięwzięcie. Bardzo zainteresowane akwenem było tylko lobby żeglarskie, lecz bez możliwości współudziału w kosztach inwestycji. A potrzebne byłyby olbrzymie nakłady pieniężne, nie mieszczące się w żaden sposób w środkach finansowych przeznaczanych na budowę miasta.
W tej sytuacji ja byłem przeciwny dalszemu kontynuowaniu także wszelkich prac projektowych, również przecież kosztownych. Zwłaszcza, że równocześnie kończyliśmy urządzanie i zagospodarowywanie przy ul. Bulwarowej kilkuhektarowego zalewu na rzece Dłubni i mieliśmy kłopoty ze znalezieniem gospodarza dla tego zalewu, który by mógł i zechciał go eksploatować.
W krótkim czasie faktycznie przerwałem opracowywanie przez Miastoprojekt kolejnych studiów projektowych. W pewnym sensie podparłem się ekspertyzą zakomarzenia, opracowaną w związku z protestami przełożonych klasztoru w Mogile, którzy obawiali się plagi komarów po urządzeniu płytkiego akwenu. Ekspertyza potwierdziła, acz nie jednoznacznie, te obawy. Zaś zalew wodny przy ul. Bulwarowej po latach został ostatecznie zarybiony i tylko na jego fragmencie funkcjonuje kąpielisko, przystań na rowery wodne itp. Natomiast Kraków jeździ się kąpać i żeglować do Kryspinowa i ma swoje kąpielisko Bagry w Płaszowie.

„Jeśli chodzi o „starą” Nowa Hutę, to przez całe lata pięćdziesiąte wszystkie niewykorzystane, czy zaoszczędzone środki finansowe na wszelkich zadaniach inwestycyjnych, bez względu na okoliczności, kierowane były na zieleń. Przy okazji powstały poza planem inwestycyjnym zalew wodny przy ul. Bulwarowej i dwa szkolne baseny. Jeden na osiedlu C-3 w Nowej Hucie, drugi przy ul. Grochowskiej w Krakowie.”

Zalew nowohucki-04
Zalew nowohucki-05
Fotografie archiwalne: Henryk Hermanowicz. Zestawienie: Roman Cichocki

Co prawda planu wielkiego zalewu nigdy nie zrealizowano, ale na szczęście nasz niewielki, siedmiohektarowy zalew istnieje i z tego co widać ma się całkiem dobrze.
Obszar Zalewu zamieszkuje liczne ptactwo mające swe miejsca lęgowe na tzw. Małpim Gaju czyli gęsto zadrzewionej wyspie w pobliżu wschodniego brzegu. Możemy spotkać tutaj m.in. łabędzie, rybitwy, kaczki czy łyski. Zalew jest również często zarybiany, a to za sprawą Polskiego Związku Wędkarstwa dzięki któremu można łowić tu leszcze, płocie, sandacza, szczupaka czy suma. Ryb jest sporo, kilka lat temu udało się nawet złowić rekordowego 2 metrowego suma (źródło: TVP3 Kraków).
PZW opiekuje się zalewem mając tu swoją siedzibę w tzw. Domu Wędkarza. Budynek nie pełni jednak wyłącznie funkcji siedziby związku – na piętrze znajduje się sala bankietowa, gdzie odbywają się imprezy okolicznościowe i wesela. To waśnie tu miałem swoją imprezę weselną i bez wątpienia gorąco polecam to miejsce.

Zalew nowohucki-06
Łabędź niemy. Listopad 2014 r.

Po generalnym remoncie w 2006 r. na wschodnim brzegu utworzono sztuczną plażę z myślą o chcących popluskać się w Zalewie. Nie był to chyba zbyt dobry pomysł bo plaża szybko zarosła a przez pogarszającą się jakość wody obowiązuje na powrót zakaz kąpieli. Mimo to, nie brakuje śmiałków mających za nic wszelkie zakazy, chętnych do pływania wraz z kaczkami i łabędziami.
Dla tych jednak, którzy nie mają ochoty ryzykować, kilkadziesiąt metrów dalej jest basen Wandzianka, który tłumnie odwiedzają mieszkańcy w letnie, upalne dni.

Zalew nowohucki-07
Przed zmrokiem. Październik 2011 r.

Przyszłość zalewu nie rysuje się jednak wyłącznie w jasnych barwach. Z jednej strony słychać o planach rewitalizacji terenu zalewu, budowie mola, stałej sceny, monitoringu a nawet tężni solankowej doskonałej przy leczeniu chorób górnych dróg oddechowych.
Z drugiej natomiast brzmi echo północno-wschodniej obwodnicy Krakowa – w pobliżu zalewu zaplanowany został rozjazd oraz węzeł odcinka obwodnicy z ul. Igołomskiej. Wszystko wskazuje na to, że nasze „zacisze” może niedługo zagłuszyć warkot przejeżdżających samochodów.
Czas pokaże…

Zalew nowohucki-08
Widok od strony Domu Wędkarza. Lipiec 2016 r.

Zalew nowohucki-09 Zalew nowohucki-10
Zalew nowohucki-11 Zalew nowohucki-12
Zalew nowohucki-13 Zalew nowohucki-14
Zalew nowohucki-15 Zalew nowohucki-16
Zalew nowohucki-17 Zalew nowohucki-18
Zalew nowohucki-19 Zalew nowohucki-25
Zalew nowohucki-21 Zalew nowohucki-22
Zalew nowohucki-23 Zalew nowohucki-24
Zalew nowohucki-36 Zalew nowohucki-37

Kilka widoków z Zalewem nowohuckim w tle:

Zalew nowohucki-26 Zalew nowohucki-27 Zalew nowohucki-28
Zalew nowohucki-29 Zalew nowohucki-30 Zalew nowohucki-31
Zalew nowohucki-32 Zalew nowohucki-33 Zalew nowohucki-35

Zalew nowohucki-34

Piotr Zając

Literatura:

Advertisements

One thought on “ZALEW – Nowohuckie zacisze

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s